• Sierra Leone Brewery Limited, dé brouwerij van het land
  • De uitdagingen van bierbrouwen in Afrika
  • Kush, de drugs die West-Afrika in zijn greep heeft
• Nederlandse dokters in Sierra Leone
• Hydropomp in Yele
• Smiling through Light
• De chimpansees bij Tacugama

Sierra Leone, een land dat recentelijk vooral in het nieuw is gekomen dankzij onze mede-Brabander Bolle Jos. Voorheen dachten mensen bij Sierra Leone vaak aan burgeroorlog, kindsoldaten, bloeddiamanten & ebola, en dat is alleen ALS je al eens aan Sierra Leone dacht. Ben je al een stap verder en weet je het aan te wijzen op de kaart? Dan is dat een bijna unieke skill die een plek op je CV verdient.

Ons verblijf in Sierra Leone heeft al deze nare vooroordelen echter direct met de grond gelijkgemaakt. Sierra Leone is een prachtig warm land (in de letterlijke en figuurlijke zin van het woord warm), wat het bezoeken waard is als toerist. Wil je daar meer over weten? Lees dan deze blog voor een vakantie naar Sierra Leone.

Hieronder vertellen we meer over onze bezoeken als Buiten de Bubbel, stuk voor stuk leerzame bezoeken aan mensen, organisaties en bedrijven die van Sierra Leone een betere plek willen maken.

Sierra Leone Brewery Limited, dé brouwerij van het land

Met Buiten de Bubbel mochten wij een kijkje achter de schermen nemen bij Sierra Leone Brewery Ltd (SLBL) een dochterbedrijf van Heineken en de nationale bierbrouwerij in het land. Ondanks onze vele bezoeken aan bierbrouwerijen in Europa, was dit toch een tikkie anders. Behalve dat een bezoek aan een brouwerij in Afrika wordt niet gezien wordt als een toeristisch uitstapje (nee, er was geen proeflokaal, gelikt introductiefilmpje of souvenirshop) is nog meer anders: In Sierra Leone brouwen ze namelijk met een lokale tarwesoort genaamd sorghum, hiermee vervangen ze geïmporteerd malt uit Europa. De bieren van de SLBL bevatten tot wel 80% sorghum, wat dus een enorme boost geeft aan de lokale economie.

Middels een project dat werd uitgevoerd door EUCORD is deze hele supply chain van lokale sorghum in Sierra Leone opgezet. De samenwerking met boeren, de kennisoverdracht van het verbouwen van sorghum en het logistieke proces om de sorghum in Freetown te krijgen lopen nu allemaal op rolletjes. Het project is inmiddels ook afgerond, maar het gebruik van Sorghum blijft groeien!

SLBL brouwt verschillende bieren zoals Star, een welbekend bier in West-Afrika maar ook Amstel & Guinness. Om te zorgen dat de smaak in orde blijft is de SLBL constant bezig met smaaktesten met verschillende percentages sorghum. Zo bestaat nu hun eigen bier Star al voor 80% uit Sorghum maar willen ze ook Guinness naar 30% Sorghum tillen. Dit moet uiteraard met toestemming van het hoofdkantoor en kan alleen na strenge smaaktesten.

Als je denkt, waarom zou een privaat bedrijf nou zoveel moeite doen om de lokale economie te stimuleren, daar zit iets achter? Dat klopt! Dat komt door het nationale belastingvoordeel wanneer je lokale grondstoffen gebruikt, geïmplementeerd door de overheid. Bij 80% lokale grondstoffen in het product zit je aan het maximale voordeel, dus dit percentage is geen toeval.

De uitdagingen van bierbrouwen in Afrika

Voor de rondleiding werden we kort ontvangen door de GM van SLBL om de werkzaamheden van de brouwerij verder toe te lichten. Hier vertelde hij ons openhartig over bovenstaande motivatie om lokale sorghum te gebruiken, waarbij hij toegaf dat het vele malen simpeler zou zijn om malt te importeren. De pijnlijke waarheid is dat het verdomd lastig is om in een arm land als Sierra Leone een betrouwbare aanvoerketen op te bouwen.

In een land waar mensen van dag tot dag leven met hun uitgaven en niet elke dag iets te eten hebben, is het moeilijk om boeren zo ver te krijgen om opeens een ander gewas uit te proberen. Wanneer een oogst mislukt is een boer daarnaast genoodzaakt op andere manieren geld te verdienen, er zijn namelijk geen spaarpotjes of reserves. Verder is er amper toegang tot gezondheidszorg en trekken jongeren liever naar de hoofdstad Freetown dan dat ze de akkers van hun ouders over willen nemen. Allemaal uitdagingen waardoor een stabiele toevoer en vooral een groeiende toevoer vermoeilijkt wordt.

Wist je trouwens dat sorghum een gewas in voor vrouwelijke boeren? In Sierra Leone hebben wij geleerd dat er gewassen voor mannen en voor vrouwen bestaan. Zo is koffie, rijst en cacao meer voor mannen en doen vrouwen graan en groentes. Weer wat geleerd!

Kush, de drugs die West-Afrika in zijn greep heeft

SLBL brouwt premium en standaard bieren. Er zit in Freetown nog een andere (kleine) brouwerij die een budgetbier brouwt. Dat betekent dat SLBL in het land zelf nauwelijks concurrentie heeft op het gebied van bieren, een groot voordeel zou je denken. Maar de brouwerij loopt op het moment nog lang niet op zijn maximale capaciteit. Dit komt door de enorme concurrentie uit een andere hoek: Kush.

De syntetische drugs die West-Afrika aan het overnemen is. Kush is een restproduct van XTC en wordt voornamelijk gerookt. De effecten van de drugs zijn sneller dan van alcohol, een vrijwel directe verdovende roes waarin je je goed voelt. Hierdoor is het ook ontzettend verslavend maar als syntetische drugs ook gevaarlijk. Het is een dodelijke drugs die veel verslaafden in West-Afrika en voornamelijk Sierra Leone en Liberia in zijn grip heeft. Het verandert je in een soort van zombie en is angstaanjagend om te zien.

Ondanks dat een Star bier in Sierra Leone net iets minder dan een euro kost, is dit voor veel mensen in hier te duur. Kush is daarbij de goedkopere maar ook vaak de enige ander optie. Het gebruik van deze drugs in Sierra Leone is dermate hoog dat het dus impact heeft op de verkoop van SLBL. Een feit waar wij allebei erg van schrokken en op het moment een probleem zonder concrete oplossing.

Tijdens onze rondleiding in de brouwerij waren dus niet alle onderdelen aan het draaien. Toch was het mooi om te zien hoe modern de fabriek ervan binnen uitziet, de standaard die ook vanuit Heineken wordt opgelegd wordt duidelijk hooggehouden. Het is wel mooi om te zien dat dit met een Afrikaanse twist wordt gedaan en dat bijvoorbeeld alle veiligheidsinstructies worden geschilderd (niet op saaie plastic borden).

Klein feitje: SLBL brouwt alle bieren behalve de originele Heineken in de groene flesjes, deze worden nog altijd rechtstreeks uit Nederland geïmporteerd. Maar goed dat ze hier in Sierra Leone niet weten hoeveel lekkerder Hertog Jan is (grapje @Heineken).

En hoe het bier met 80% sorghum smaakt? Daarvoor moet je toch echt zelf naar Sierra Leone!

Nederlandse dokters in Sierra Leone

Een van de dingen die opvalt in verhouding met andere West-Afrikaanse landen is hoe het Sierra Leone steunt op internationale hulp. Vrijwel alle grote auto’s (voornamelijk Toyota Land Cruiser) hebben een sticker van een NGO op de zijkant, overige dure auto’s zijn op twee handen te tellen.

Toch waren wij prettig verrast door het land, de mensen zijn ontzettend vrolijk, vriendelijk en gastvrij. Overal proberen mensen geld te verdienen en iets op te starten. Onze auto is zelden zo grondig gewassen, met de grootste glimlach en water uit de rivier. Het schiereiland waar Freetown op ligt is waarschijnlijk een van de mooiste toeristenbestemmingen waar wij zijn geweest (ook niet gek dat Bounty hier hun reclame heeft opgenomen!).

Het land heeft dus enorme potentie maar op een of andere manier wil het niet van de grond komen. De huidige regering heeft daarin helaas een grote rol, het is niet voor niks dat Sierra Leone hoog scoort in de lijsten met de meeste corruptie. Voor nu moeten de inwoners van Sierra Leone het dus vooral hebben van internationale hulp als het gaat om hun basisbehoeftes.

In het bloedhete binnenland van Sierra Leone, in Yele, bezochten wij een aantal Nederlandse tropenartsen. Zij zet zich in voor het Lion Heart Medical Center, wat dankzij deze artsen als een van de beste ziekenhuizen in het land (en ver daarbuiten) bekend staat. We worden ontvangen door Dokter Kris, zij werkt voor German Doctors.

De gevallen waar deze dokters mee te maken krijgen zijn schrijnend, de sterftegevallen onder zwangere vrouwen en onder kinderen zijn angstaanjagend hoog. Vaak komen de patiënten pas als het al veel te laat is. Dit heeft meerdere redenen: een ziekenhuisbezoek is vaak te duur en word als allerlaatste optie ingezet. Daarnaast vertrouwen veel mensen in Afrika op lokale geneeswijzen, wat in sommige gevallen het ziektebeeld zelfs verergerd. Verder zijn sommige mensen bang van dokters of moeten ze soms dagenlange tochten te voet afleggen om het ziekenhuis überhaupt te bereiken.

Het doel van deze dokters en dit ziekenhuis? De zorg in Sierra Leone stap voor stap verbeteren door lokale artsen en verpleegkundigen in de praktijk bijscholen. Vaak is de opleiding van het zorgpersoneel ver ondermaats in Sierra Leone en moeten ook nog basishandelingen worden bijgespijkerd. Dit moeten de dokters echter doen met extreem beperkte middelen.

Een voorbeeld: in heel Sierra Leone is maar één MRI scan en deze wordt vrijwel nooit gebruikt omdat dit veelte duur is voor het overgrote deel van de mensen in Sierra Leone. Ook ander gereedschap, wat we in Nederland vaak voor lief nemen, is een groot tekort aan.

De uitdaging is nu dat de stichting achter het ziekenhuis geen geld meer heeft voor deze Nederlandse dokters. En geloof mij, ze krijgen al amper iets betaald. Al helemaal wanneer je dit vergelijkt met een gemiddeld inkomen van een arts in Nederland. Sneller dan gepland moet het ziekenhuis dus afbouwen met uitgezonden artsen en zullen ook lokale dokters afdruipen. Als ze immers niet meer van Nederlandse artsen kunnen leren blijft er weinig voordeel over aan een ziekenhuis in het hete binnenland.

Met pijn in ons hart verlaten we Yele en hopen we op een betere toekomst voor het ziekenhuis en de mensen die het ziekenhuis zo hard nodig hebben. Wil je meer lezen over Lion Heart Medical Center? Kijk dan op hun website.

Hydropomp in Yele

Hoe zijn we in Yele, Sierra Leone terecht gekomen? Dat is via Donald, hij heeft jaren in Sierra Leone gewoond en is hier meerdere projecten gestart. Destijds met een palmoliefabriek en plantage voor werkgelegenheid, het ziekenhuis voor de zorg en een hydraulische pomp in de rivier om het hele dorp van energie te voorzien. Het ziekenhuis loopt nog (zie hierboven), maar de palmoliefabriek is gesloten en de hydropomp staat inmiddels al een jaar stil.

De reden dat deze pomp stil staat is omdat er hogerop in de rivier illegaal goud wordt gedolven. Door het omwoelen van de bodem in de zoektocht naar goud slipte de molen van de pomp volledig dicht. Het dorp is nu afhankelijk van de reguliere stroomvoorziening, wat betekent dat ze geregeld zonder elektriciteit zitten. Het illegale delven is zelfs zo erg dat de volledige rivier dichtgeslibd en vervuild raakt. Niet alleen door het zand maar ook door de chemicaliën die worden gebruikt zoals zink.

Dit heeft niet alleen impact op de pomp, die waarschijnlijk niet snel weer zal gaan draaien, maar ook op de gezondheid van de mensen die het water van de rivier dagelijks gebruiken. In dit filmpje op Instagram zie je de beelden (en hoor je het oorverdovende geluid) van deze illegale activiteiten, die recht voor het huis van Donald plaatsvinden.

Dan nog een kort bedankje aan de gastvrijheid van Donald, in wiens huis wij een nachtje mochten verblijven en aan Kris die hier nu tijdelijk woont en ons heeft ontvangen.

Smiling through Light

In onze tocht door Afrika proberen we een divers beeld neer te zetten van lokale en Nederlandse initiatieven, het liefst via een mooie lokale/Nederlandse samenwerking.

Smiling through Light is een bedrijf van de Sierra Leoonse Mariama Kamara. Het doel van Smiling through light is in afgelegen gebieden een oplossing te bieden om aan licht te komen. Vaak zijn de afgelegen huizen niet aangesloten aan het nationale elektriciteit netwerk en zijn mensen hier dus afhankelijk van daglicht voor hun activiteiten. Dit beperkt ondernemers ontzettend in hun mogelijkheden.

In Sierra Leone heeft slechts 36% van de bevolking toegang tot elektriciteit, dit zakt naar slechts 6% in de rurale gebieden in Afrika.

– Mariama Kamara, CEO Smiling Through Light

Met de oplossing van de Nederlandse Spark biedt Smiling through light nu verschillende opties aan op zonne-energie. Licht is het belangrijkste doel maar ook ventilatoren of andere kleine apparaten kunnen aangesloten worden. Door buiten de hoofdstad te zitten bereikt Smiling through light precies die afgelegen gebieden die dit zo nodig hebben.

Als vrouwelijke ondernemer en met voornamelijk vrouwelijke verkopers in dienst heeft Smiling through light vooral vrouwelijke ondernemers als doelgroep, maar de producten zijn natuurlijk voor iedereen verkrijgbaar. Lees op hun website meer over Smiling through Light.

De chimpansees bij Tacugama

Een bierbrouwerij en nu ook een chimpansee opvang – wat kan dat met ontwikkelingssamenwerking te maken hebben? Let me explain:

Sierra Leone is een van de weinige West-Afrikaanse landen waar nog veel chimpansees is het wild te vinden zijn. Echter wordt ook hier hun leefgebied ernstig bedreigd door o.a. illegale boskap en lokale gemeenschappen die steeds verder het leefgebied intrekken voor de agricultuur. Ik hoef hierbij hopelijk niet uit te leggen dat het verdwijnen van regenwoud behalve voor de apen ook voor het klimaat en dus de hele wereld (inclusief Sierra Leone) slecht nieuws is.

Tacugama werd daarom gefinancierd door o.a. USAID in een project dat werd uitgevoerd samen met EUCORD om dit leefgebied van de chimpansees te beschermen. Dit unieke project was grens overstijgend omdat het een gebied in Guinee en Sierra Leone betrof, het vond dus in twee landen tegelijk plaats.

Het project had meerdere doeleinden, zo was de leefbaarheid voor de lokale gemeenschappen heel belangrijk en werd er daarom agroforestry geïntroduceerd op de grenzen van de leefgebieden. Er wordt lesgegeven op scholen over het belang van de leefgebieden van de chimpansees (en vele andere apen) en de techniek ‘slash & burn’ wordt afgebouwd.

Slash & burn is een manier van landbouw waarbij een stuk regenwoud wordt gekapt door de boeren, wanneer het gekapte deel dood en droog is steken ze het in brand. Dit zorg voor een tijdelijk stuk vruchtbare landbouwgrond.
Slash & burn is een van de grootste oorzaken van verwoestende bosbranden door heel Afrika, vaak omdat de brand niet goed gecontroleerd wordt.

Het is Tacugama zelfs gelukt om voor bepaalde gebieden een officiële status als nationaal park te verkrijgen. Dit betekent dat er geen mensen meer mogen wonen en dat er niet gewerkt mag worden (geen boskap en geen agricultuur). Het handhaven hiervan is echter een enorme uitdaging. Nu de financiering van USAID begin dit jaar per direct is gestopt liggen alle werkzaamheden stil. De illegale boskap is weer in volle gang en handhaving ligt op zijn gat, alle vooruitgang die ze met het project hadden geboekt is door de financieringsstop teruggedraaid.

Tacugama is in de kern een chimpansee opvang- en rehabilitatiecentrum. De apen worden vaak als baby gered. Vaak zijn de ouders dan vermoord voor boskap, landbouw of omdat ze te dicht bij een dorp kwamen. Chimpansees zijn namelijk ontzettend sterk en daarmee gevaarlijk voor mensen. Deze worden opgegeten als bushmeat en de babies worden doorverkocht in de stad als huisdieren. Hier probeert Tacugama zo veel mogelijk kleine chimps te onderscheppen, soms succesvol maar soms ook niet.

Zonder het project om het leefgebied van de chimps te beschermen is het onmogelijk om in de toekomst deze apen te rehabiliteren. Pas wanneer er een veilig leefgebied bestaat kunnen deze apen terug naar het wild. Als dit niet gebeurd is er een grote kans dat de wilde chimpansees in West-Afrika zullen verdwijnen, samen met het regenwoud.

Lees meer over Tacugama op hun website.